Annað > Chernobyl slysið

Hérna kemur bráðlega smá kynning á geislun og því hvernig Chernobyl slysið varð. Mjög áhugavert.

Geislun

Hvað er geislun?
Geislun er ekki endilega skaðleg mönnum, t.d. röntgenmyndataka, sneiðmyndataka.

Líffræðilegum áhrifum jónandi geislunar er lýst með stærð sem kölluð er geislaálag og hefur eininguna sívert (skammstafað Sv).

Náttúruleg geislun
Áætlað er að náttúrulegt geislaálag sé að jafnaði um 2,4 mSv á ári, sé miðað við alla jarðarbúa. Á Íslandi er áætlað meðalgeislaálag mun minna eða um 1,1 mSv á ári.

Hér munar mest um hversu hið basíska íslenska berg er snautt af geislavirkni og þeim efnum sem mynda radon, sem er geislavirk eðallofttegund (skammstafað Rn).

Annars staðar á Norðurlöndum getur náttúrulegt geislaálag orðið mun meira vegna bergtegunda sem eru ríkar af geislavirkum efnum.

Árlegt geislaálag Íslendinga

  • 1.1 mSv vegna náttúrulegrar geislunar.

  • 1.0 mSv vegna jónandi geislunar í læknisfræðilegum tilgangi

  • 0.1 mSv vegna geislavirkra efna í umhverfi og matvælum.

Skaðsemi Geislunar

Gamma geislun
Gamma geislun getur ferðast tugi metra í loft, og langt inn í líkamann. Hún kemst í gegn um flest efni og er á ensku stundum kölluð "Penetrating rediation".
Þétt efni þarf til að verjast gamma geislun

Beta geislun
Beta geislun getur ferðast nokkra metra í lofti og kemst í gegnum sum efni. Beta geislun kemst rétt inn í húð líkamans og getur valdið skemmdum á húð líkamans í miklu mæli.
Síðasta slys í kjarnorkuveri af vestrænni hönnun sem leiddi til umhverfismengunar var 1957.

Síðasta slys í kjarnorkuveri að vestrænni hönnun sem leiddi til marktækrar umhverfismengunar var í Windscale árið 1957, þar sem nokkuð af geislavirku joði slapp út í andrúmsloftið.
Þetta er þá nokkuð mörg kjarnorkuver sem hafa verið rekin í 46 ár, án þess að hafa leitt til umhverfismengunar

Slys í kjarnorkuveri þarf ekki að þýða umhverfismengun.

Slys í kjarnorkuveri sem ratað hafa til alþjóðlegrar tilkynningar hafa jafnvel verið að maður datt niður stiga í kjarnorkuveri. Alls konar slys tilkynnt. Bilanir í slöngum, leiðslum o.s.frv.

Chernobyl slysið (26. apríl 1986):

Tsjernobyl 26.apríl 1986
Mannleg mistök ollu slysinu. Verið var að prófa hversu lengi kljúfurinn myndi framleiða orku eftir að búið væri að slökkva á rafmagni til kljúfsins. Búið var að slökkva á neyðarkælikerfi fyrir kjarnann og einnig var búið að slökkva á flestum viðvörunarkerfum. Þegar starfsmenn urðu varir við hvað væri að gerast og reyndu að slökkva á kljúfnum, varð sérkennileg hönnun kljúfsins til þess að hann sprakk með hrikalegum afleiðingum.

31 dóu strax eða stuttu eftir slysið, þar af 28 úr geislun, 2 úr sprengingunni sjálfri og einn dó úr kransæðastíflu í kjölfarið.

Samtals voru um 500 manns fluttir á sjúkrahús vegna geislunar, aðallega slökkviliðsmenn, þar af 200 sem veiktust heiftarlega vegna geislunar, 14 af þeim hafa dáið síðan, en ekki nauðsynlega vegna geislunar.

Greind voru um 800 tilvik af skjaldkirtilskrabbameini í börnum sem bjuggu í nágrenni Tsjernobyl, þar af hafa 3 börn dáið.

Samtals 48 dauðsföll

116.000 manns voru fluttir á brott, þar af er áætlað að um 24.000 manns, af hafi orðið fyrir geislun.

200.000 manns unnu við hreinsun eftir slysið, og urðu þeir fyrir a.m.k. 100 mSv geislaálagi. 20.000 af þeim urðu fyrir 250 mSv geislaálagi og nokkrir urðu fyrir 500 mSv geislaálagi.

Alþjóða heibrigðisráðið spáði því að samtals um 3500 manns myndu deyja beint eða óbeint af völdum slyssins.

Áhrifin enn að koma í ljós
17 árum eftir slysið er vart við geislun í jarpsveppum í Sviss og er talið að það sé vegna úrfalls eftir slysið.

Hertar öryggisreglur
Öryggisreglur í kjarnorkuverum, bæði vestrænum og rússneskum, voru endurskoðaðar í kjölfar slyssins. Gæði rússneskra kjarnorkuvera hafa að sjálfsögðu batnað svo um munar eftir slysið.

Hér eru svo nokkrir tenglar sem við tókum saman:

 

Höfundaréttur @ 2003-2004 dmd@hi.is